ايشان گفتند مناقض ظاهر قرآن است . امّا آن كه گفت : مراد جبريل است يا فريشته‌اى كه او را تأييد كردى ، اين قول منتقض است بقوله تعالى : * ( مِنْه ) * ، از او . و جبريل و آن فريشته از او نباشد ، چه ايشان قبيلى ديگراند و رسول - عليه السّلام - قبيلى ديگر . و امّا قول آن كس كه گفت : [ مراد قرآن است ، منتقض باشد به * ( يَتْلُوه ) * و به * ( مِنْه ) * ، براى آن كه قرآن از رسول نيست و نيز پسر و او نباشد ، بل رسول - عليه السّلام - پسر و او باشد ] ( 1 ) . [ امّا قول آن كس كه گفت ] ( 2 ) : مراد زبان رسول است ، منتقض باشد به * ( يَتْلُوه ) * و * ( شاهِدٌ ) * ، براى آن كه زبان او تبع او نباشد ، و نيز گواى ( 3 ) را نشايد ( 4 ) ، كه زبان مرد گواه مرد نباشد بر صحت دعوى او . و امّا قول آن كس كه گفت : مراد رسول است ، خارج است از آن كه ( 5 ) كلام را معنى بود [ چه ] ( 6 ) منتقض ( 7 ) است به * ( يَتْلُوه ) * و به * ( شاهِدٌ ) * و به * ( مِنْه ) * ، به هر سه منتقض است . و انّما معتمد آن است كه ، روايت كرده‌اند به اسانيد ( 8 ) مخالف و مؤالف كه : مراد به صاحب « بيّنت » ، رسول است - صلَّى اللَّه عليه و آله - و به « شاهد » ، امير المؤمنين على - عليه السّلام . دليل بر اين ، آن است كه : ظاهر را و معنى را و نظم را با اين قول خلل نيست ، و با آن اقوال خللها است - چنان كه گفتيم . امّا اخبار من طريق العامّه : ثعلبى امام اصحاب الحديث در تفسير بيارد به اسناد از كلبى از ابو صالح از عبد اللَّه عبّاس ( 9 ) ، گفت : * ( أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّه ) * ، رسول اللَّه ، * ( وَيَتْلُوه شاهِدٌ مِنْه ) * علىّ بن ابى طالب . هم او آورد به اسناد از حبيب بن يسار از ( 10 ) زاذان ( 11 ) ، گفت : از امير المؤمنين ( 12 ) شنيدم كه مىگفت : و الَّذي فلق الحبّة و برأ النّسمة

--> ( 6 - 2 - 1 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : گواهى . ( 4 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، لب : بنشايد . ( 5 ) . اساس : دليل ، به قياس با نسخه آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 7 ) . اساس : متصل ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها مختلف . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها كه . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها : عن . ( 11 ) . آو ، آج ، بم ، مل : رادان ، مج : زادان ، لب ، آز : راوان . ( 12 ) . آج ، بم ، لب ، آز على .